و موجودات مرده را زنده كند ، پس ديگر در مساله معاد شك نكنيد ، و به هيچ وجه ترديد نداشته باشيد . بعضى « 1 » ديگر در معناى جمله « عيسى علم به قيامت است » گفته‌اند : مراد اين است كه آن جناب يكى از دليلهاى نزديك شدن قيامت است ، كه قبل از قيامت به زمين نازل مىشود ، و مردم از آمدنش مىفهمند كه قيامت نزديك شده . بعضى « 2 » ديگر گفته‌اند : اصلا ضمير « انه » به قرآن برمىگردد ، و معناى اينكه قرآن علم به قيامت است ، اين است كه آخرين كتابى است كه از آسمان نازل مىشود ، و با نزولش همه مىفهمند كه تا قيامت ديگر كتابى نازل نمىشود . ليكن اين دو وجه نمىتواند تفريع و نتيجه گيرى * ( « فَلا تَمْتَرُنَّ بِها » ) * را آن طور كه بايد توجيه كند . و در باره جمله * ( « وَاتَّبِعُونِ هذا صِراطٌ مُسْتَقِيمٌ » ) * بعضى « 3 » گفته‌اند : كلامى است از خود خداى تعالى ، و معنايش اين است كه هدايت مرا و يا شرع مرا و يا رسول مرا پيروى كنيد كه اين صراط مستقيم است . بعضى « 4 » ديگر گفته‌اند كلامى است كه رسول خدا ( ص ) به امر خداى تعالى فرموده . * ( « وَلا يَصُدَّنَّكُمُ الشَّيْطانُ إِنَّه لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ » ) * كلمه « صد » به معناى صرف و بازدارى است . و بقيه الفاظ آيه روشن است . * ( « وَلَمَّا جاءَ عِيسى بِالْبَيِّناتِ قالَ قَدْ جِئْتُكُمْ بِالْحِكْمَةِ . . . » ) * مراد از « بينات » ، آيات بينات است ، از قبيل معجزات . و مراد از « حكمت » معارف الهى است ، از قبيل عقايد حقه و اخلاق فاضله . * ( « وَلأُبَيِّنَ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيه » ) * - يعنى براى شما حكم حوادث و افعالى كه در حكمش اختلاف مىكنيد بيان مىكنم . هر چند ظاهر آيه مطلق است ، هم شامل اعتقادات مورد اختلاف كه كدام حق و كدام باطل است مىشود ، و هم شامل افعال و حوادثى كه در حكمش اختلاف مىشود ، و ليكن به خاطر اينكه جمله * ( « قَدْ جِئْتُكُمْ بِالْحِكْمَةِ » ) * قبل از آن واقع شده ، مناسبتر آن است كه مختص به حوادث و افعال باشد - و خدا داناتر

--> ( 1 و 2 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 55 . ( 3 و 4 ) روح المعانى ، ج 25 ، ص 96 .